राणी येसुबाई या छत्रपती शंभाजी महाराजांच्या पत्नी आणि राजाराम महाराजांच्या आई होत्या. त्या मराठा इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाची स्त्रीराजकारिणी होत्या. शंभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर मराठा साम्राज्यावर मोठं संकट आलं होतं. रायगड मुघलांच्या वेढ्यात होता, राजाराम महाराज लहान होते आणि राज्यात अराजकता पसरलेली होती. अशा कठीण परिस्थितीत राणी येसुबाई यांनी जबाबदारी स्वीकारली.त्यांनी आपल्या पुत्राच्या सुरक्षेची काळजी घेतली आणि मराठा सरदारांशी संपर्क साधून पुन्हा स्वराज्य उभं करण्यासाठी प्रयत्न सुरू केले. जेव्हा रायगड मुघलांच्या ताब्यात गेला, तेव्हा येसुबाई आणि राजाराम महाराजांना कैद करण्यात आलं. ही कैद अनेक वर्षे चालली. पण राणी येसुबाई यांनी कधीही आपला स्वाभिमान गमावला नाही. त्यांनी मुघल सत्तेसमोर कधीही गुडघे टेकले नाहीत, उलट त्या परिस्थितीतही त्यांनी स्वराज्याच्या विचाराला बळ दिलं.
इ.स. १७०७ मध्ये औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर त्या कैदेतून मुक्त झाल्या. त्यांनी उर्वरित आयुष्य शांतपणे व्यतीत केलं. त्यांनी सत्ता, प्रतिष्ठा किंवा अधिकार यांचा लोभ न बाळगता आपली भूमिका अत्यंत सन्मानाने पार पाडली.
राणी येसुबाईंचं जीवन हे स्त्रीशक्ती, त्याग, धैर्य आणि स्वाभिमान यांचं प्रतीक आहे. त्यांच्या कार्यामुळे मराठा साम्राज्याचा आधार टिकून राहिला आणि पुढील काळात छत्रपतींच्या परंपरेने पुन्हा जोम घेतला. अशा या येसुबाई राणीला इतिहासाने जरी फारसं प्रसिद्ध केलं नसलं, तरी आजच्या पिढीने त्यांचं स्मरण ठेवणं अत्यंत आवश्यक आहे.
राणी येसुबाई यांचे जीवन हे धैर्य, निष्ठा, आणि स्त्रीशक्तीचे प्रतीक आहे. संकटाच्या काळात त्यांनी केवळ एक पत्नी किंवा आई म्हणून नव्हे, तर एक दूरदृष्टीची आणि कणखर नेत्या म्हणून जबाबदारी पार पाडली. मुघल सत्तेच्या विरोधात त्यांनी शरणागती न पत्करता स्वाभिमानाने आणि खंबीरपणे स्वराज्याच्या विचारांची राखण केली. त्यांचा त्याग, संयम, आणि राष्ट्रनिष्ठा हे आजच्या काळातील युवक-युवतींसाठी प्रेरणास्थान आहे. इतिहासाने जरी त्यांना दुर्लक्ष केलं असलं, तरी त्यांच्या कार्याचं स्मरण करून आपल्याला खऱ्या नायकांची ओळख करून घेणं आवश्यक आहे.
