एकदा बादशाह अकबराने आपल्या दरबारातील पंडितांना आणि विद्वानांना एक विचित्र प्रश्न विचारला. “जगातील सर्वात जड वस्तू कोणती आणि सर्वात हलकी वस्तू कोणती?”
दरबारातील सगळे विचार करू लागले. एकाने सांगितले, “महाराज, सर्वात जड वस्तू सोन्याचे नाणे आहे.” दुसऱ्याने सांगितले, “नाही, सर्वात जड वस्तू डोंगर आहे.” त्याचप्रमाणे, हलक्या वस्तूसाठी कोणी पंख सांगितले, तर कोणी हवा. पण बादशाह अकबराचे समाधान झाले नाही.
शेवटी, त्याने बिरबलाला विचारले, “बिरबल, तूच सांग. जगातील सर्वात जड आणि सर्वात हलकी वस्तू कोणती आहे?”
बिरबल हसला आणि म्हणाला, “महाराज, यासाठी मला थोडा वेळ द्या.”
दुसऱ्या दिवशी बिरबल दरबारात आला. त्याने बादशाहला आदराने नमस्कार केला आणि म्हणाला, “महाराज, मला उत्तर मिळाले आहे.”
“सांग, लवकर सांग,” अकबर उत्सुकतेने म्हणाला.
बिरबल म्हणाला, “महाराज, जगातील सर्वात हलकी वस्तू म्हणजे ‘अफवा’ किंवा ‘खोटे बोलणे’ होय.” अकबरने आश्चर्याने विचारले, “ते कसे?” बिरबल म्हणाला, “महाराज, अफवांना वजन नसते. त्या एका क्षणात हजारो किलोमीटर दूर पसरतात. त्यांना कोणीही रोखू शकत नाही. ती इतकी हलकी असते की हवेवर स्वार होऊन दूरवर जाते.”
हे उत्तर ऐकून सारे दरबारी चकित झाले. मग अकबराने विचारले, “आणि सर्वात जड वस्तू?”
बिरबल म्हणाला, “महाराज, जगातील सर्वात जड वस्तू ‘दुःख’ किंवा ‘चिंता’ आहे.” अकबरने पुन्हा विचारले, “हे कसे शक्य आहे?”
बिरबल म्हणाला, “महाराज, जेव्हा एखाद्याच्या मनात दुःख येते किंवा तो चिंतेत असतो, तेव्हा त्याचे मन इतके जड होते की त्याला डोंगरही हलका वाटतो. ते दुःख इतके जड असते की माणसाला त्याचा भार सहन करणे कठीण होते आणि तो त्याखाली दबला जातो.”
हे ऐकून अकबराला बिरबलाचे उत्तर खूप आवडले. त्याने बिरबलाची बुद्धिमत्ता आणि चातुर्य पाहून त्याचे खूप कौतुक केले.
बोध: शब्दांना आणि भावनांना वजन नसले तरी, त्यांचा प्रभाव खूप मोठा असतो.
