सतराव्या शतकाच्या अखेरीस, भारताची पश्चिम किनारपट्टी परकीय सत्तांच्या लालसेचे केंद्र बनली होती. इंग्रज, पोर्तुगीज आणि डच व्यापारी कंपन्या केवळ व्यापारासाठी नव्हे, तर समुद्रावर आणि जमिनीवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी एकमेकांशी स्पर्धा करत होत्या. समुद्रावर त्यांचीच हुकूमत चालायची. अशा काळात, सह्याद्रीच्या कुशीत जन्मलेला एक मराठा योद्धा समुद्राचा राजा म्हणून उदयास आला, ज्याने युरोपीय सत्तांना सलग चाळीस वर्षे गुडघे टेकायला लावले. त्यांचे नाव होते – कान्होजी आंग्रे.रत्नागिरीच्या हर्णे गावात जन्मलेल्या कान्होजींचे रक्तच सागराशी नाते सांगणारे होते. त्यांचे वडील शिवाजी महाराजांच्या आरमारात होते आणि कान्होजी स्वतः कोळी बांधवांच्या संगतीत समुद्राचे डावपेच शिकून मोठे झाले. १६९८ मध्ये मराठा साम्राज्याने त्यांना ‘सरखेल’ म्हणजेच आरमाराचे प्रमुखपद दिले आणि इथूनच एका नव्या पर्वाला सुरुवात झाली. कान्होजींनी सूत्रे हाती घेताच पश्चिम किनाऱ्याचे चित्र पालटले. त्यांनी अलिबागला आपले मुख्यालय बनवले आणि घोषित केले की, अरबी समुद्रातून जाणाऱ्या प्रत्येक परकीय जहाजाला मराठ्यांचा ‘दस्तक’ (परवाना) घ्यावा लागेल. हा त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा जाहीरनामा होता. युरोपीय सत्तांनी याला ‘लूट’ म्हटले, पण कान्होजींसाठी तो आपल्या सागरी हद्दीचे संरक्षण करण्याचा हक्क होता. ज्यांनी दस्तक नाकारला, त्यांची जहाजे कान्होजींच्या आरमारी ताफ्यात कैद होत. कान्होजींचा दरारा इतका वाढला की, संतप्त झालेल्या इंग्रज आणि पोर्तुगीजांनी त्यांना संपवण्यासाठी १७२१ मध्ये एक विशाल संयुक्त आरमार तयार केले. ६,००० पेक्षा जास्त सैनिक आणि अत्याधुनिक तोफांनी सज्ज असलेली त्यांची जहाजे अलिबागच्या दिशेने निघाली. त्यांना वाटले, कान्होजींचा खेळ आता खल्लास! पण त्यांना मराठ्यांच्या गनिमी काव्याची आणि समुद्रावरील अजोड कौशल्याची कल्पना नव्हती. कान्होजींनी आपल्या लहान पण वेगवान गलबतांनी बलाढ्य युरोपीय जहाजांना किनाऱ्याच्या उथळ पाण्यात खेचले. अचानक हल्ला करून ते परत समुद्राच्या लाटांमध्ये नाहीसे होत. त्यांच्या अचूक तोफखान्याने शत्रूच्या जहाजांचे मोठे नुकसान केले. काही दिवसांच्या भीषण संघर्षानंतर, युरोपीय आरमाराला पराभव मान्य करून माघार घ्यावी लागली. हा विजय कान्होजींच्या पराक्रमाचा कळस होता. आपल्या मृत्यूपर्यंत (१७२९) ते समुद्रावर अजिंक्य राहिले. युरोपीय त्यांना ‘समुद्री चाचे’ म्हणत राहिले, पण भारताच्या इतिहासात ते पश्चिम किनाऱ्याचे सार्वभौमत्व जपणारे पहिले आणि शेवटचे ‘अजिंक्य सरखेल’ म्हणून कायमचे कोरले गेले
शिकवण: या कथेतून शिकवण मिळते की, शौर्य, बुद्धिमत्ता आणि आपल्या भूमीवरील प्रेम यांच्या जोरावर मोठ्यात मोठ्या संकटावरही मात करता येते. परकीय सत्तेपुढे कधीही न झुकता, स्वतःच्या सार्वभौमत्वाचे रक्षण करणे हेच खरे शौर्य आहे. कान्होजी आंग्रे यांचे जीवन हे स्वाभिमान, दूरदृष्टी आणि अदम्य धैर्याचे प्रतीक आहे.